زگیل تناسلی دهانی چیست و چه علائمی دارد؟

کلینیک درمان اول 04 دی 1404

زگیل‌های دهانی ناشی از ویروس HPV یکی از مهم‌ترین عفونت‌های ویروسی ناحیه دهان و حلق هستند که در سال‌های اخیر به دلیل تغییر الگوهای رفتار جنسی شیوع بیشتری پیدا کرده‌اند. این ضایعات معمولاً خوش‌خیم هستند، اما در برخی موارد ممکن است ناشی از سویه‌های پرخطر ویروس باشند و احتمال تغییرات پیش سرطانی را افزایش دهند. زگیل‌ها معمولا بدون درد و علامت هستند و ممکن است به‌راحتی با آفت دهانی یا زخم‌های معمول اشتباه گرفته شوند. در نتیجه آگاهی از نشانه‌ها و نحوه انتقال این ویروس اهمیت زیادی دارد. تشخیص زودهنگام و درمان به‌موقع نیز می‌تواند از گسترش عفونت جلوگیری کرده و خطرات احتمالی را کاهش دهد.

زگیل تناسلی دهانی چیست؟

زگیل تناسلی دهانی نوعی ضایعه ویروسی است که در ناحیه دهان، زبان، حلق یا لثه‌ها ایجاد می‌شود و عامل اصلی آن ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV است. این ضایعات ممکن است به شکل برجستگی‌های کوچک، نرم و هم‌رنگ با بافت دهان ظاهر شوند و اغلب به‌صورت خوشه‌ای دیده می‌شوند. در بسیاری از افراد، زگیل تناسلی دهانی هیچ درد یا ناراحتی ایجاد نمی‌کند؛ اما به دلیل شباهت ظاهری با برخی ضایعات دیگر مانند زخم‌های قارچی یا حتی ضایعات پیش سرطانی، تشخیص قطعی آن تنها توسط متخصص امکان‌پذیر است. شناخت دقیق این بیماری برای کاهش نگرانی بیماران و انتخاب روش درمان مناسب اهمیت زیادی دارد.

انواع مختلف زگیل تناسلی

زگیل تناسلی دهانی علاوه بر ویژگی‌های ظاهری، انواع مختلفی دارد که هر یک با سویه‌های متفاوت ویروس HPV مرتبط هستند. شایع‌ترین نوع، ضایعات حاصل از HPV نوع ۶ و ۱۱ است که معمولاً خوش‌خیم‌اند و به‌صورت برجستگی‌های نرم، گنبدی‌شکل یا شبیه گل‌کلمی ظاهر می‌شوند. نوع دیگر، پاپیلوم سنگفرشی است که اغلب تک ضایعه‌ای بوده و ظاهری شبیه گل‌کلم کوچک دارد. زگیل‌های فیلامنتی نیز ظاهری رشته‌ای و باریک دارند و بیشتر روی سطح زبان یا دیواره‌های دهان دیده می‌شوند. در موارد نادر، سویه‌های پرخطر مانند HPV نوع ۱۶ و ۱۸ می‌توانند منجر به ضایعاتی با پتانسیل پیش سرطانی شوند. مراجعه به موقع به پزشک و تشخیص نوع سویه ویروس در شدت بیماری، احتمال عود و نیاز به درمان‌های پیشرفته‌تر اهمیت بسیار زیادی دارد.

ویروس HPV چگونه باعث بروز زگیل تناسلی دهانی می‌شود؟

زگیل تناسلی دهانی زمانی شکل می‌گیرد که ویروس HPV از طریق تماس مستقیم دهانی–تناسلی وارد بافت‌های دهان شود و سلول‌های اپی‌تلیال دهان را آلوده کند. پس از ورود ویروس، دوره نهفتگی ممکن است از چند هفته تا چند سال طول بکشد و فرد بدون هیچ علامتی ناقل باشد. سیستم ایمنی نقش کلیدی در کنترل ویروس دارد و هرگونه ضعف ایمنی ریسک ظهور زگیل تناسلی دهانی را افزایش می‌دهد. درک این فرایندها به تشخیص و پیشگیری دقیق‌تر کمک می‌کند.

علائم اولیه زگیل تناسلی دهانی چیست؟

• برجستگی‌های کوچک، نرم و بدون درد که ممکن است سفید، صورتی یا هم‌رنگ با بافت دهان باشند و معمولاً به شکل ضایعات خوشه‌ای یا گنبدی ظاهر می‌شوند.
• احساس خفیف وجود جسم خارجی در دهان که بیشتر هنگام صحبت‌کردن، بلع یا تماس زبان با ضایعه احساس می‌شود و در مراحل اولیه اغلب نادیده گرفته می‌شود.
• تحریک یا سوزش بسیار خفیف در ناحیه زبان، لثه یا دیواره دهان که ممکن است با خشکی دهان یا ناراحتی خفیف هنگام جویدن همراه باشد.
• شباهت شدید این ضایعات با آفت یا ضایعات قارچی. همین موضوع باعث می‌شود که بیمار آن را جدی نگیرد و مراجعه به پزشک را به تأخیر می‌اندازد.

زگیل تناسلی دهانی چگونه منتقل می‌شود؟

زگیل تناسلی دهانی معمولاً از طریق تماس مستقیم دهانی–تناسلی منتقل می‌شود و شایع‌ترین مسیر آن رابطه دهانی بدون محافظت با فرد آلوده است. ویروس HPV می‌تواند در سلول‌های سطحی دستگاه تناسلی، مقعد، دهان و حلق وجود داشته باشد و حتی در نبود ضایعه قابل مشاهده نیز انتقال یابد. استفاده مشترک از وسایل شخصی مانند ریز تراش‌ها یا تیغ‌ها نیز ممکن است باعث انتقال شود اما ریسک آن پایین است. همچنین بوسیدن عمیق نیز با احتمال کمی می‌تواند ویروس را منتقل کند. باید توجه داشت که زگیل تناسلی دهانی ارتباطی با رعایت نکردن بهداشت ندارد و تنها نتیجه تماس با ویروسی است که طی سال‌های اخیر شیوع گسترده‌ای پیدا کرده است.

پیشگیری و اهمیت واکسن HPV در جلوگیری از زگیل تناسلی دهانی

پیشگیری از زگیل تناسلی دهانی شامل پرهیز از رفتارهای جنسی پرخطر، استفاده از وسایل محافظتی و تقویت ایمنی بدن است. اما مهم‌ترین و مؤثرترین ابزار پیشگیری، واکسن HPV محسوب می‌شود. استفاده از کاندوم یا می‌تواند خطر انتقال ویروس را کاهش دهد اما به دلیل تماس‌های پوستی خارج از ناحیه محافظت‌شده، پیشگیری صد در صدی و کامل ایجاد نمی‌کند. از این رو، نقش واکسن برجسته‌تر می‌شود زیرا بدن را در برابر شایع‌ترین و پرخطرترین سویه‌های HPV مقاوم می‌کند.

انواع مختلف واکسن زگیل تناسلی

سه نوع واکسن اصلی برای پیشگیری وجود دارد. واکسن دوظرفیتی (Cervarix) که علیه سویه‌های ۱۶ و ۱۸ فعال است، واکسن چهار ظرفیتی (Gardasil) که علاوه بر آن‌ها سویه‌های ۶ و ۱۱ را نیز پوشش می‌دهد و واکسن نه ظرفیتی (Gardasil 9) که گسترده‌ترین محافظت را ارائه می‌کند و از ۹ نوع پرخطر و کم‌خطر اما شایع HPV پیشگیری می‌کند. تزریق واکسن در سنین پایین و پیش از شروع فعالیت جنسی بهترین سطح ایمنی را ایجاد می‌کند، اما برای بزرگسالان نیز همچنان توصیه می‌شود. در کنار واکسیناسیون، حفظ سبک زندگی سالم، اجتناب از روابط پرخطر و انجام معاینات دوره‌ای دهان و حلق به طور قابل‌توجهی احتمال بروز زگیل تناسلی دهانی را کاهش می‌دهد.

روش‌های تشخیص زگیل تناسلی دهانی چیست؟

تشخیص زگیل تناسلی دهانی ابتدا با معاینه بالینی آغاز می‌شود و پزشک دهان را از نظر وجود برجستگی‌های غیرطبیعی، بافت‌های فیبری یا ضایعات خوشه‌ای بررسی می‌کند. در صورت تردید درباره نوع ضایعه، نمونه‌برداری یا بیوپسی انجام می‌شود تا ماهیت بافت از نظر خوش‌خیم یا خطرناک بودن مشخص شود. در برخی موارد نیز، تست‌های تخصصی HPV برای تعیین نوع ویروس ممکن است درخواست شود. تصویربرداری معمولاً لازم نیست مگر در شرایطی که ضایعات در عمق حلق یا نواحی دشوار قرار داشته باشند که ارزیابی بالینی را برای پزشک دشوار کنند.

روش‌های درمان زگیل تناسلی دهانی

درمان زگیل تناسلی دهانی بسته به اندازه، محل و تعداد ضایعات متفاوت است. درمان‌های رایج شامل کرایوتراپی (فریز کردن ضایعه)، لیزر و جراحی می‌شوند. این روش‌ها ضایعات قابل مشاهده را از بین می‌برند اما ویروس را به طور کامل ریشه‌کن نمی‌کنند. در برخی موارد، پزشک از داروهای موضعی ضدویروس یا تقویت‌کننده سیستم ایمنی استفاده می‌کند. انتخاب روش درمان به وضعیت بالینی و ارزیابی پزشک بستگی دارد. بسیاری از بیماران پس از حذف ضایعه دچار عود نمی‌شوند، اما در برخی افراد ممکن است ضایعات طی ماه‌ها دوباره ظاهر شوند؛ بنابراین پیگیری و معاینه دوره‌ای بسیار توصیه می‌شود.

کلام آخر

زگیل تناسلی دهانی اگرچه در بسیاری از موارد ضایعه‌ای خوش‌خیم و قابل‌کنترل است؛ اما بی‌توجهی به آن می‌تواند به گسترش ویروس، انتقال ناخواسته به شریک جنسی و در برخی شرایط نادر، بروز ضایعات پرخطر منجر شود. آگاهی از علائم اولیه، شناخت مسیرهای انتقال و توجه به تغییرات ظاهری در دهان نقش مهمی در تشخیص زودهنگام دارد. بااین‌حال، مهم‌ترین اقدام برای محافظت، روابط جنسی ایمن و دریافت واکسن HPV است که ثابت شده توانایی چشمگیری در کاهش ابتلا به انواع کم‌خطر و پرخطر ویروس دارد. اگر فردی با ضایعات مشکوک در دهان مواجه شود، مراجعه زودهنگام به پزشک و پیگیری درمان بهترین راه برای جلوگیری از عوارض بیشتر است.